درباره ایدز. هپاتیت و اعتیاد

دكتر عليرضا آشوري:

هپاتيت B وC مثل ايدز يكي از مهم‌ترين نگراني‌هاي سازمان‌هاي فعال در عرصه سلامت جهاني هستند

اين بيماري‌هاي ويروسي خطرناك سالانه ميليون‌ها نفر را مبتلا كرده و همين تعداد را به كام مرگ مي‌كشانند.

درباره ايدز و هپاتيت B صحبت‌هاي زيادي صورت گرفته اما به‌نظر مي‌رسد هنوز بسياري از مردم آشنايي چنداني با خطرناك‌ترين نوع بيماري هپاتيت ندارند.

هپاتيت C يك بيماري ويروسي است كه آرام‌آرام و بي‌سرو صدا كبد را مورد هجوم قرار مي‌دهد. اغلب بيماراني كه با ويروس هپاتيت C آلوده شده‌اند كاملا بدون علامت هستند؛ در واقع اغلب بيماران اصلا نمي‌دانند كه مبتلا به چنين بيماري هستند و زماني متوجه وجود اين بيماري مي‌شوند كه چند دهه بعد علايم آسيب كبدي بروز كرده، يا در خلال آزمايشات رايج پزشكي كشف شود.

هپاتيتC يكي از انواع 6 گانه ويروس‌هاي هپاتيت است. ساير موارد عبارتند از AوBوE وDو G. تمام اين ويروس‌ها باعث التهاب و عفونت كبد شده و در عملكرد كبد ايجاد اختلال مي‌كند.

هپاتيت C خطرناك‌ترين و جدي‌ترين نوع بيماري هپاتيت است. بد نيست به انواع ديگر هپاتيت نيز اشاره‌اي داشته باشيم. هپاتيت A و E از طريق آب و غذاي‌آلوده انتقال مي‌يابند، درست مثل انواع بيماري‌هاي گوارشي ويروسي و باكتريايي.

اين 2نوع هپاتيت بدون مشكل و حتي گاهي بدون درمان بهبود يافته و هرگز بيمار به‌صورت ناقل مزمن در نمي‌آيد. اما ساير انواع هپاتيت به واسطه خون منتقل شده و مي‌توانند باعث ايجاد بيماري مزمن و ازكارافتادن كبد شوند.

اگر كسي مبتلا به هپاتيت C باشد با گذشت زمان ممكن است دچار سرطان كبد، ازكارافتادن كبد يا سيروز(يك بيماري برگشت‌ناپذير و بالقوه كشنده كبدي) شود.

برخلاف ويروس ايدز، ويروس هپاتيت C معمولا از طريق تماس جنسي انتقال نمي‌يابد. در عوض اگر كسي در معرض خون آلوده قرار داشته باشد به‌شدت در خطر ابتلا به بيماري خواهد بود. اين وضعيت در معتادان تزريقي كه از سرنگ مشترك استفاده مي‌كنند يا كساني كه خون دريافت مي‌كنند بيشتر ديده مي‌شود.

اگرچه براي هپاتيت A و B واكسن مؤثري وجود دارد ولي هپاتيت C كماكان واكسن ندارد. محققان اميداوارند دارويي بيابند كه تكثير و رشد ويروس را كند كرده يا به‌طور كامل جلوي آن‌را بگيرد و از عوارض بلندمدت بيماري نيز جلوگيري كند؛ عوارضي نظير سيروز و سرطان كبد.

همانطور كه اشاره شد بيماري هپاتيت C در مراحل اوليه معمولا علامت خاصي ندارد. اين علايم اگر هم وجود داشته باشند چيزي شبيه علايم يك آنفلوانزاي خفيف هستند نظير خستگي، كاهش اشتها و گيجي، درد عضلات و مفاصل و احساس درد و حساسيت در محل كبد(زير دنده‌ها سمت راست).

حتي با پيشرفت بيماري نيز علائم تا چند دهه ظاهر نمي‌شوند. گاهي امكان دارد بيمار علاوه بر علائمي كه در بالا ذكر شد تب خفيف هم داشته باشد و پوست بدن و سفيدي چشم‌ها به تناوب زردرنگ شوند.

توجه به اين علامت مي‌تواند كمكي براي تشخيص زودتر بيماري باشد. از ديگر علائم بيماري در مراحل پيشرفته مي‌توان به خواب‌آلودگي يا گيجي فزاينده، استفراغ، اسهال و درد ناحيه‌شكم اشاره كرد.

متأسفانه بي‌علامت بودن اين بيماري باعث بي‌توجهي بيمار شده و زمينه انتقال آن‌را به سايرين فراهم مي‌كند. هپاتيتC حتي بدون وجود هرگونه علامتي مي‌تواند كبد را از كار بيندازد.

بنابراين اگر كسي احساس مي‌كند به نوعي در مجاورت اين ويروس قرار گرفته يا رفتاري داشته باشد كه شانس ابتلاي او به هپاتيت C را افزايش مي‌دهد حتما بايد به پزشك مراجعه كند.

به‌طور كلي هپاتيت C از تماس با خون آلوده به ويروس منتقل مي‌شود. اغلب مبتلايان به هپاتيت C افرادي بودند كه پيش از سال 1992 فراورده‌هاي خوني دريافت كرده بودند اما از سال 1992 به بعد تكنيك‌هاي غربالگري خون پيشرفت قابل توجهي داشت و اين احتمال بسيار كاهش پيدا كرد.

راه ديگر ابتلا به بيماري استفاده از سوزن مشترك در معتادان تزريقي است. اين احتمال در خالكوبي‌هاي غيربهداشتي و سوراخ كردن بدن (مثلا براي كارگذاشتن حلقه در بيني) نيز به ميزان كمتري وجود دارد.تعداد اندكي از نوزادان مادران مبتلا به اين بيماري نيز با ويروس هپاتيت C آلوده مي‌شوند. البته احتمال انتقال بيماري از مادر به جنين در مادراني كه همزمان به هپاتيتC و ايدز مبتلا هستند بيشتر است.

احتمال انتقال اين بيماري از طريق رابطه جنسي نيز وجود دارد گرچه اين احتمال بالا نيست.

متأسفانه درصورت عدم‌مداخله درماني به موقع تعداد محدودي از بيماران مبتلا به هپاتيت C بدون عوارض دائمي بهبود مي‌يابند. در اغلب موارد بيماري به‌صورت مزمن تثبيت شده و به آرامي به كبد حمله مي‌كند. البته در اين مراحل نيز علايم و شدت بيماري از هر فرد به فرد ديگر متغير خواهد بود.

اغلب مبتلايان به هپاتيت C درصورت عدم‌درمان به موقع دچار هپاتيت مزمن مي‌شوند. برخي از مبتلايان به هپاتيت20Cتا 30 سال پس از ابتلا دچار سيروز كبدي مي‌شوند. اگر بيمار همزمان مبتلا به ايدز هم باشد روند سيروز كبدي تسريع مي‌شود. ازكار افتادگي كبد در اين بيماران 4درصد است و 1 تا 5 درصد هم در معرض خطر ابتلا به سرطان كبد قرار مي‌گيرند.

بيماران مبتلا به هپاتيت سي 20 تا 30 درصد در معرض خطر ابتلا به سرطان دستگاه لنفاوي(لنفوما) قرار دارند. در اين بيماران خطر عوارض پوستي و كليوي نيز وجود دارد.

اگر شدت بيماري خفيف و خطر بروز سيروز كبدي در آينده پايين باشد، شايد پزشك، دارويي تجويز نكند چون داروهايي كه براي درمان هپاتيت C وجود دارد عوارض جانبي متعددي دارند. هدف اصلي از دارو درماني، حذف ويروس از جريان خون است تا بدين ترتيب با كاهش تعداد ويروس، بيمار به سمت بهبودي پيش برود.

داروهايي كه در حال حاضر براي درمان هپاتيتC در دسترس است به‌صورت تركيبي و در يك يا چند دوره برحسب نتيجه درمان تجويز مي‌شوند. در آمريكا اين داروها 40 تا 80 درصد باعث بهبودي بيماران مبتلا به هپاتيتC مي‌شوند.

درصورت ابتلاي بيمار به سيروز‌كبدي پيوند كبد نيز مدنظر قرار مي‌گيرد.

چون واكسني براي پيشگيري از هپاتيت C وجود ندارد رعايت نكات مربوط به پيشگيري در اين بيماري مثل ايدز اهميت فراواني دارد. مهم‌ترين مواردي كه بايد از آنها اجتناب كرد مشابه بيماري ايدز است؛ يعني عدم‌استفاده از سرنگ مشترك، پرهيز از خالكوبي غيربهداشتي و پرهيز از روابط جنسي پرخطر.

برخي توصيه‌ها براي داشتن يك زندگي سالم براي همه مردم مشترك است مواردي نظير پايبندي به اصول اخلاقي و خانوادگي، عدم‌مصرف مشروبات الكلي، پرهيز از مواد‌مخدر، پرهيز از مصرف داروهايي كه براي كبد مضر هستند، ورزش منظم و رژيم‌غذايي سالم حاوي ميوه و سبزيجات. اما رعايت اين توصيه‌ها براي بيماران مبتلا به هپاتيت‌C اهميتي صدچندان دارد.

تا‌كنون تنها يك مورد معرفي به بيمه بوده است.

 هر سال اعتبار خاصي براي بيمه محصولات خوني در نظر گرفته مي‌شود،  البته اين اعتبار سال به سال كمتر مي‌شود چون مدعي كمتر است.

 با توجه به اين‌كه مدعي كمتر است، بيمه بايد قيمتش را پايين بياورد تا دوباره قرارداد را با آنها تمديد كنيم.

در جريان تجسس ها فاش شد آنها با آگاهي اين نقشه را به اجرا درآورده و چهار ميليون تومان به جيب زده و سپس با تغيير محل زندگي شان گريخته اند.

مردي که متهم است با تقلب در آزمايش هاي پزشکي کليه فرزند مبتلا به ايدزش را به يک بيمار فروخته، ديروز پاي ميز محاکمه رفت.

اين ماجرا از شهريورماه سال 85 و پس از وخيم شدن وضعيت عمومي يک بيمار کليوي به نام محمد آغاز شد. بيماري اين مرد که تکنسين پرواز بود از سوي پزشکان ارثي تشخيص داده شد.

پس از آنکه مداواي متخصصان بي نتيجه ماند و انجام دياليز نيز تاثيري در روند درمان او نداشت به توصيه پزشکان تصميم گرفت بيماري اش را از طريق پيوند کليه مداوا کند. محمد در انجمن حمايت از بيماران کليوي به عنوان بيماري که به کليه احتياج دارد ثبت نام کرد.

انتظار محمد يک ماه به طول انجاميد تا اينکه مورد مناسبي براي اين کار پيدا شد که گروه خوني او نيز مثل محمد A منفي بود و اطلاعات ثبت شده از وي نشان مي داد او مي تواند با اهداي کليه به محمد به سال ها زندگي پررنج وي پايان دهد.

شواهد نشان مي داد فرد داوطلب از دو ماه قبل همه آزمايش هاي مورد نياز را انجام داده و سلامت او تاييد شده است. به اين ترتيب عمل پيوند روز 11 شهريورماه در بيمارستان بقيه الله توسط يک تيم مجرب پزشکي با موفقيت انجام شد.

در حالي که پيش بيني مي شد چند روز پس از اين عمل جراحي وضعيت محمد به تدريج بهبود پيدا کند وضعيت عمومي وي روبه وخامت رفت تا اينکه دو ماه بعد تب و لرز شديد او باعث شد سلسله آزمايش هاي ويژه يي روي او انجام شود.

نتايج اين آزمايش ها در کمال ناباوري نشان مي داد محمد به بيماري ايدز و هپاتيت C مبتلا شده است. به همين دليل ضمن آغاز مراحل درمان تحقيقات براي يافتن علت اين بيماري آغاز و پس از مدتي مشخص شد عامل انتقال اين بيماري اهداکننده کليه است که توانسته با فريب دادن خانواده محمد و پزشکان بيماري اش را پنهان کند. از اين رو با شکايت خانواده بيمار پرونده يي در شعبه ششم بازپرسي دادسراي امور پزشکي تشکيل و تحقيقات بازپرس ابوالحسن رضايي در اين باره آغاز شد.

بررسي هاي اوليه فاش کرد اهداکننده اصلي که يزدان نام دارد از هشت سال قبل به ايدز مبتلا بوده است. همچنين مشخص شد فربد، برادر يزدان در مراحل ابتدايي پيوند کليه به جاي او آزمايش داده تا ماجراي بيماري برادرش پنهان بماند اما هنگام اهداي عضو يزدان که ناقل ويروس هاي ايدز و هپاتيت بوده کليه اش را به محمد فروخته است. از اين رو به دستور بازپرس پرونده اين دو برادر همراه با پدرشان که واسطه اصلي فروش عضو بود تحت تعقيب قرار گرفتند.

در جريان تجسس ها فاش شد آنها با آگاهي اين نقشه را به اجرا درآورده و چهار ميليون تومان به جيب زده و سپس با تغيير محل زندگي شان گريخته اند.

چندي بعد ماموران از طريق خانواده محمد به اطلاعاتي دست يافتند که نشان مي داد پدر يزدان به نام بهمن کارمند يک سازمان دولتي است. به همين خاطر تحقيقات در آن سازمان دولتي تمرکز يافت و فاش شد بهمن به خاطر بيماري پسرش از سال قبل چندين مرتبه وام هاي بلاعوض گرفته و اخيراً نيز درخواست وام ديگري را به محل کارش ارائه داده و قرار است به زودي اين وام را دريافت کند.

بنابراين ماموران با طراحي نقشه يي حساب شده دامي را براي بهمن پهن کردند تا او را هنگام دريافت وام دستگير کنند. اين موضوع با مسوولان سازمان مورد نظر در ميان گذاشته شد و با ارائه آموزش هاي لازم به کارمندان مراحل نقشه به خوبي به اجرا درآمد و افسران پليس که با لباس مبدل در آنجا حضور يافته بودند منتظر بهمن شدند.

سرانجام متهم که از دام پليس بي اطلاع بود در محل کارش حاضر شد اما خود را در حلقه ماموران ديد. اين مرد هنگامي که تحت بازجويي قرار گرفت اتهامش را در خصوص فروش کليه بيمار آلوده به ويروس ايدز و هپاتيت رد کرد و گفت از بيماري فرزندش اطلاعي نداشته است.

در حالي که تحقيقات از اين متهم ادامه داشت از بيمارستاني که محمد در آنجا بستري بود خبر رسيد وي پس از مدت ها دست و پنجه نرم کردن با بيماري مهلک جان باخته است.

بنابراين پرونده از اهميت بيشتري برخوردار شد و ماموران درصدد دستگيري دو متهم ديگر برآمدند. اظهارات بهمن بيانگر آن بود که پسر بيمارش مدتي قبل فوت شده است اما فربد در مکان نامعلومي مخفي شده است.

در چنين شرايطي پرونده با صدور قرار مجرميت به شعبه 1147 مجتمع قضايي بعثت ارسال شد تا بهمن در برابر اتهام معاونت در قتل از خود دفاع کند. در حالي که تحقيقات براي يافتن پسر بهمن همچنان بي نتيجه مانده است صبح ديروز متهم به دادگاه منتقل شد و در برابر خانواده اولياي دم قرار گرفت.

متهم 71 ساله در جلسه محاکمه بار ديگر اظهارات اوليه اش را تکرار کرد و با کتمان اتهامش گفت از بيماري پسرش بي اطلاع بوده است. اظهارات او در شرايطي مطرح شد که بر اساس گفته هاي مسوولان محل کارش او براي درمان پسرش وام هاي متعددي گرفته بود.

در ادامه بهمن در دادگاه مدعي شد روزي که پيوند کليه انجام شد او در تهران حضور نداشت اما خانواده اولياي دم نامه يي به دادگاه ارائه دادند که ثابت مي کند او که اهل يکي از شهرهاي غربي کشور است شب پيش از عمل پيوند همراه با پسرانش در يکي از هتل هاي تهران اقامت داشته است.

در حالي که همه مدارک عليه بهمن بود رئيس دادگاه از او خواست با اقرارش زمينه تخفيف مجازات و رضايت اولياي دم را فراهم کند اما اين مرد همچنان حاضر نبود زير بار اتهامش برود.

بر همين اساس قاضي حسين پور ادامه رسيدگي به اين پرونده را به بعد موکول کرد تا با تکميل تحقيقات درباره اين پرونده جنجالي تصميم گيري شود.

دكتر غلامرضا خاتمي رييس انجمن گوارش و كبد كودكان ايران :‌

افزايش شيوع هپاتيت A در فصل گرما،

راه انتقال اين نوع از هپاتيت را دهاني – مدفوعي است . ويروس هپاتيت A از طريق آب و مواد غذايي آلوده به مدفوع منتقل مي‌شود كه با افزايش مسافرت‌هاي تابستاني احتمال بروز اين وضعيت بيشتر مي‌شود.

صد درصد كودكان زير 10 سال ايراني با ويروس هپاتيت A تماس دارند و نسبت به آن مصون شده‌اند.

در يك دهم درصد از مبتلايان به هپاتيت A (يك در يك‌هزار فرد آلوده) خطر مرگ وجود دارد.در ممالك غربي به علت شيوع كمتر آلودگي جامعه به ويروس هپاتيت A تزريق واكسن مقرون به صرفه است.

هپاتيت A گاهي به صورت اسهال، بي قراري و كم اشتهايي و گاهي به صورت سرماخوردگي تظاهر مي‌كند. چون علايم هپاتيت A‌ خفيف است از اين رو پزشكان كمتر متوجه ابتلاي كودك به اين بيماري مي‌شوند.

راه‌هاي انتقال ويروس هپاتيت B 

 وسايل دندانپزشكي و اصلاح آلوده استفاده از سرنگ مشترك در معتادان تزريقي و مادر به كودك از راه‌هاي انتقال به شمار مي‌رود كه به علت تمايل اين ويروس هپاتيت B به ماندگاري سبب آزردگي كبد و بروز سيروز كبدي و در سنين بلوغ سرطان كبد مي‌شود.

در صورت تولد نوزاد از مادر آلوده به ويروس هپاتيت B تزريق ايمنوگلوبولين و واكسن آن توصيه مي‌شود.

 سابقه تزريق سه نوبته واكسن هپاتيت B در بدو تولد نوزادان در كشور

بدين ترتيب نوزادان از بدو تولد عليه هپاتيت B ايمن مي‌شوند و در صورت نياز در سنين بالاتر دوز يادآور آن تزريق خواهد شد.

خستگي، كم اشتهايي، بي قراري و تدريجا بروز زردي در چشم را از علايم هپاتيت B در نوزادان برشمرد .گاهي ابتلا به هپاتيت B فقط از طريق معاينه باليني و بزرگي كبد و علايم خوني قابل تشخيص است.

شيوع هپاتيت B در ايران سه تا پنج درصد و در ممالك غربي كمتر از دو درصد است. اين در حالي است كه در برخي از كشورها شيوع هپاتيت ب 15 تا 20 درصد است.

ويروس هپاتيت C‌ نيز تمايل فراواني به ماندگاري و مزمن شدن دارند. اين نوع هپاتيت ويروسي فاقد واكسن است از اين رو بهترين راه مقابله با آن انجام مراقبت‌هاي بهداشتي، عدم استفاده از مسواك مشترك، استفاده از سوزن يكبار مصرف حين تزريق است.

چون ويروس هپاتيت C ‌نيز تمايل به ماندگاري و مزمن شدن دارد؛ بنابراين به سيروز كبدي منجر مي‌شد؛ اما مي‌توان با دارو درماني فعاليت ويروس را متوقف كرد.